ปรากฏการณ์สุริยุปราคา

สุริยุปราคา หรือ “สุริยะคราส” (ภาษาอังกฤษ : Solar eclipse) ปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่เกิดจากดวงอาทิตย์ ดวงจันทร์ และโลก โคจรมาในทิศเดียวกัน

โดยดวงจันทร์จะต้องอยู่ระหว่างดวงอาทิตย์กับโลก เมื่อสังเกตจากพื้นโลกจะมองเห็นดวงอาทิตย์ค่อยๆ ถูกดวงจันทร์เคลื่อนทับ โดยอาจจะบังมิดหรือแค่บางส่วนก็ได้

สุริยุปราคาจะเกิดขึ้นเฉพาะในวันแรม 15 ค่ำ แต่ไม่เกิดขึ้นทุกเดือน เนื่องจากระนาบที่โลกโคจรรอบดวงอาทิตย์ และระนาบที่ดวงจันทร์โคจรรอบโลก ไม่ใช่ระนาบเดียวกัน ดังนั้นโอกาสที่จะเกิดสุริยุปราคาบนพื้นผิวโลก จึงมีเพียงประมาณปีละ 1 ครั้ง และเกิดไม่ซ้ำที่กัน เนื่องจากเงาของดวงจันทร์ที่ทาบไปบนพื้นผิวโลก ครอบคลุมพื้นที่ขนาดเล็ก และโลกหมุนที่รอบตัวเองอย่างรวดเร็ว

เมื่อดวงจันทร์เคลื่อนทับดวงอาทิตย์จะส่งผลให้เกิดเงาดำ 2 รูปแบบ คือ

1. เงามืด (Umbra) หรือเงามืด เมื่อสังเกตจากพื้นโลกจะไม่สามารถมองเห็นดวงอาทิตย์ได้เลย เนื่องจากดวงจันทร์จะบังดวงอาทิตย์ทั้งดวง
2. เงามัว (Penumbra) หรือเงาบางส่วน เมื่อสังเกตจากพื้นโลกจะมองเห็นดวงอาทิตย์โผล่พ้นส่วนโค้งของดวงจันทร์ออกมาบางส่วน

สุริยุปราคาแบ่งออกได้ 3 ชนิด ได้แก่

1. สุริยุปราคาบางส่วน (Partial Solar Eclipse) มีลักษณะคือ ดวงจันทร์จะบังบางส่วน ทำให้มองเห็นดวงอาทิตย์เว้าเสี้ยว เห็นสว่างเป็นบางส่วน
2. สุริยุปราคาบางส่วน (Partial Solar Eclipse) มีลักษณะคือ ดวงจันทร์จะบังบางส่วน ทำให้มองเห็นดวงอาทิตย์เว้าเสี้ยว เห็นสว่างเป็นบางส่วน
3. สุริยุปราคาเต็มดวง (Total Solar Eclipse) มีลักษณะคือ ขนาดของดวงอาทิตย์จะเล็กกว่าขนาดของดวงจันทร์ ทำให้เมื่อสังเกตจากพื้นโลกจะมองเห็นดวงจันทร์จะบังดวงอาทิตย์ดับมืดสนิท

นอกจากนี้ ปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นในช่วงเวลากลางคืนก็มีเช่นกัน โดยที่เราจะเรียกปรากฏการณ์นี้ว่า

จันทรุปราคา (Lunar Eclipse)

จันทรุปราคา หรือ “จันทรคราส” (ภาษาอังกฤษ : Lunar Eclipse)
หรือที่คนไทยรู้จักกันในชื่อ ราหูอมจันทร์

ปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นเมื่อโลกเคลื่อนที่เข้ามาอยู่ในแนวเส้นตรงระหว่างดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ ทำให้เงาของโลกบดบังแสงอาทิตย์ที่ส่องไปยังดวงจันทร์ ทำให้เงาของโลกทอดไปยังดวงจันทร์ ส่งผลให้ดวงจันทร์ดูมืดลง หรืออาจปรากฏเป็นสีแดงคล้ายสีเลือดก็ได้ มีลักษณะต่างกันไปด้วย มี 3

จันทรุปราคาแบ่งออกได้ 3 ชนิด ได้แก่

1. จันทรุปราคาเงามัว (Penumbral Lunar Eclipse) การที่ดวงจันทร์เคลื่อนที่ผ่านเข้าไปในเงามัวของโลก โดยไม่ผ่านเงามืด ดวงจันทร์ที่เห็นจะยังเต็มดวงอยู่แต่ความสว่างลดลง แต่จะสังเกตเห็นความเปลี่ยนแปลงไม่ชัดเจนนัก
2. จันทรุปราคาบางส่วน (Partial Lunar Eclipse) การที่ดวงจันทร์เคลื่อนที่ผ่านเงามืดของโลกเพียงบางส่วน ดวงจันทร์ที่เห็นจะมีลักษณะเว้าแหว่ง
3. จันทรุปราคาเต็มดวง (Total Lunar Eclipse) หรือ พระจันทร์สีเลือด การที่ดวงจันทร์ทั้งดวงเคลื่อนหลบเข้าไปหลังเงามืดของโลก และเข้าไปอยู่ในเงาของโลกทั้งดวงในช่วงระยะเวลาหนึ่ง และเมื่อดวงอาทิตย์ โลก และดวงจันทร์ โคจรมาอยู่ในระนาบเดียวกัน จึงเกิดเป็นจันทรุปราคาเต็มดวง แสงขาวจากดวงอาทิตย์จะถูกหักเหเมื่อผ่านชั้นบรรยากาศโลก สีแดงและสีส้มเบี่ยงทิศทางเข้าหากลางเงามืด จึงมองเห็นดวงจันทร์เป็นสีส้มหรือสีแดงอิฐในระหว่างเกิดจันทรุปราคาเต็มดวง